Để kiểm tra website bằng bàn phím, hãy chọn một việc người đọc cần làm rồi hoàn thành việc đó mà không dùng chuột. Trong lúc thử, theo dõi vị trí đang được chọn, thứ tự di chuyển và khả năng kích hoạt nút hoặc liên kết. Một trang nhìn đẹp vẫn có thể khiến người dùng không đi tới được nút liên hệ.
Bài viết dành cho chủ website thuê thiết kế, cần một cách ghi nhận lỗi rõ ràng để trao đổi với nhà cung cấp. Đây là phép kiểm tra sơ bộ do DichVuHay.vn đề xuất, không phải kết luận website đạt toàn bộ tiêu chuẩn tiếp cận. Phạm vi dự án tổng thể có thể đối chiếu với checklist thuê dịch vụ thiết kế website.
1. Chốt luồng thử và điều kiện trước khi bấm phím
Đừng bắt đầu bằng yêu cầu “kiểm tra mọi thứ”. Chọn một luồng có đầu và cuối, chẳng hạn mở trang dịch vụ, đọc nội dung rồi đi tới trang liên hệ. Ghi URL bắt đầu, trình duyệt, hệ điều hành và kích thước cửa sổ. Khi lặp lại sau sửa, dùng cùng điều kiện để so sánh.
Thử trên môi trường được hai bên thống nhất. Nếu luồng có gửi biểu mẫu, đặt hàng hoặc thanh toán, dùng môi trường thử và dữ liệu giả đã được chấp thuận; không tạo giao dịch thật chỉ để kiểm tra một nút. Một lần đi tới nút gửi cũng chưa chứng minh rằng dữ liệu sẽ được chuyển đúng nơi.
Trước buổi thử, thống nhất những trang đại diện: trang chủ, trang nội dung, trang dịch vụ và liên hệ nếu có. Các thành phần dùng chung như menu và cửa sổ bật lên cũng cần được quan sát, nhưng không phải mọi trang đều có cùng cấu trúc.
2. Theo dõi ba điều: đi tới, nhìn thấy, thao tác được
Theo hướng dẫn keyboard accessibility của MDN, thành phần tương tác cần nhận được focus và thao tác được bằng bàn phím; vị trí focus cần có dấu hiệu nhìn thấy. Thứ tự di chuyển nên hợp lý, thay vì nhảy bất ngờ giữa các vùng của trang.
“Focus” là vị trí đang nhận thao tác bàn phím. Dấu hiệu thường gặp là đường viền hoặc thay đổi hiển thị quanh liên kết, nút hay ô nhập. Nó khác với màu xuất hiện khi rê chuột.
Đi tới thành phần cần dùng
Dùng Tab để đi qua các vị trí có thể nhận focus; dùng Shift+Tab để quay lại. Quan sát xem có tới được liên kết và nút quan trọng hay không. Nếu không thấy trình duyệt đi qua liên kết, kiểm tra thiết lập điều hướng bàn phím của trình duyệt hoặc hệ điều hành trước khi kết luận website lỗi.
Không cần yêu cầu từng đoạn văn đều là một điểm dừng Tab. Bài kiểm tra này tập trung vào điều khiển tương tác, không phải việc buộc người đọc dừng ở mọi câu chữ.
Nhìn thấy vị trí đang chọn
Tại mỗi bước, người thử cần biết đang chọn gì. Ghi nhận trường hợp đường viền khó thấy, nút bị thanh cố định che mất, hoặc focus chuyển sang vùng ngoài màn hình mà không có ngữ cảnh rõ. Hãy lưu ảnh hoặc đoạn quay ngắn ở đúng bước xảy ra vấn đề, không chỉ chụp trang chủ.
Kích hoạt được đúng hành động
Thử Enter với liên kết và các nút phù hợp; với điều khiển khác, dùng cách thao tác bàn phím được thiết kế cho loại điều khiển đó. Không mặc định mọi thành phần đều hoạt động giống một liên kết. Yêu cầu bên thiết kế giải thích thao tác của menu tùy chỉnh hoặc hộp chọn phức tạp.
Nếu mở được một cửa sổ nhưng không tìm được cách đóng hoặc đi tiếp bằng bàn phím, dừng và ghi lại chuỗi thao tác. Không coi việc phải dùng chuột để thoát là đã hoàn thành luồng chỉ dùng bàn phím.
3. Ghi lỗi để người khác tái hiện được
Thay câu “menu khó dùng” bằng một bản ghi có đủ vị trí, thao tác và kết quả. Có thể dùng mẫu sau trong tài liệu nghiệm thu:
- Trang và điều kiện: URL, trình duyệt, hệ điều hành, kích thước cửa sổ.
- Điểm bắt đầu: vừa tải trang hoặc vừa mở menu, không chỉ ghi “đang ở website”.
- Các bước: phím đã bấm và thành phần focus đi qua.
- Mong đợi: hành động cần hoàn thành theo phạm vi đã thống nhất.
- Thực tế: không tới được nút, không thấy focus hoặc kích hoạt nhưng không phản hồi.
- Bằng chứng: ảnh hoặc đoạn quay không chứa thông tin khách hàng.
- Xử lý: người phụ trách, mốc sửa và kết quả thử lại.
Ví dụ giả định: “Từ trang dịch vụ, Tab qua các liên kết đầu trang; nút yêu cầu tư vấn không nhận focus dù bấm chuột vẫn mở được. Mong đợi: có thể tới nút và mở cùng giao diện bằng bàn phím.” Đây là minh họa cách ghi, không phải báo cáo lỗi trên một website đã kiểm tra.
Với luồng liên hệ, tham khảo thêm cách phân luồng nhu cầu trong biểu mẫu để phân biệt khả năng thao tác với việc yêu cầu đến đúng người nhận.
4. Thử lại cả hành trình sau khi sửa
Sau khi nhà cung cấp báo đã sửa, lặp lại các bước ghi trong lỗi. Tiếp đó đi hết luồng một lần nữa: sửa nút ở giữa không được làm phần trước hoặc sau trở nên khó dùng. Đánh dấu riêng “đã sửa”, “đã thử lại” và “đạt”; ba trạng thái này không mặc nhiên giống nhau.
Những phần chưa thử cần ghi rõ, chẳng hạn trình duyệt khác, màn hình nhỏ hoặc thao tác bằng công nghệ hỗ trợ. Nếu dự án có cam kết mức tiếp cận cụ thể, yêu cầu đánh giá theo đầy đủ phạm vi đó. Kiểm tra bàn phím chỉ là một phần, không thay kiểm tra nhãn, tương phản hay khả năng dùng trình đọc màn hình.
Bên nhận cũng cần quyền duy trì các thành phần đã được sửa. Có thể nối kết quả này với checklist bàn giao tài khoản và quyền truy cập, nhưng không đưa mật khẩu vào biên bản lỗi.
Câu hỏi thường gặp
Đi qua được tất cả nút bằng Tab là đạt chưa?
Chưa. Cần nhìn thấy focus, hiểu thứ tự di chuyển và kích hoạt được hành động. Một nút nhận focus nhưng không phản hồi vẫn có thể làm đứt hành trình.
Có cần tự sửa mã website khi thấy lỗi không?
Không. Chủ website có thể ghi bằng chứng và giao nhà cung cấp xử lý theo phạm vi. Tránh tự thay mã giao diện đang chạy khi chưa có quy trình kiểm tra và khôi phục.
Công cụ kiểm tra tự động có thay được bước này không?
Không nên dùng một báo cáo tự động làm bằng chứng duy nhất rằng người dùng hoàn thành được luồng. Cần thử thao tác thực tế; đồng thời bài kiểm tra thủ công ngắn này cũng không chứng minh toàn bộ website không còn lỗi.
Phát triển nội dung dịch vụ với DichVuHay.vn
DichVuHay.vn đang được rao bán và cung cấp nội dung tham khảo, không nhận nghiệm thu kỹ thuật thay cho người đọc. Tên miền có thể phù hợp với dự án hướng dẫn lựa chọn dịch vụ và thư viện mẫu kiểm tra, tùy cách triển khai thực tế.
Nếu anh/chị quan tâm sở hữu DichVuHay.vn, liên hệ 0945 279 268 để trao đổi. Đây là liên hệ mua bán tên miền, không phải đường hỗ trợ sửa website; tên miền không tự bảo đảm thứ hạng hay lượng khách hàng.
